પહેલાં કવિતા લખવી ઘણી સરળ હતી

ઘરનાં આંગણે

પીપળાની ડાળીઓથી ઉછળીને

આવતાં જતાં બાળકોની થેલીઓથી

નીકળીને

રંગ બેરંગી

ચકલીઓની ચિં ચિં

માં ઢળીને

કવિતા જયારે મારા ઘેર આવતી હતી

મારી કલમથી જલ્દી જલ્દી

પોતાને પૂરે પૂરી વર્ણવી જતી હતી

હવે બધાં દ્ર્શ્યો બદલાઇ ચુકયાં છે

નાનાં નાનાં ત્રિભેટેથી

પહોળા માર્ગો બની ચુકયા છે

મોટી મોટી બજારો

જુની ગલીઓ અને શેરીઓની  ગળી ચુકી છે

કવિતાને મારા વચ્ચે

હવે ઘણૂં લાંબુ અંતરછે

આ માઇલોના લાંબા અંતરમાં

ક્યાંક અચાનક બૉમ ફૂટે છે

માંઓ ની કુંખમાં પોઢેલ બાળકો ડરી ઉઠે છે

ધર્મ અને રાજકરણ મળીને

નવા નવા નારાઓ  ઉછાળે છે

ઘણાં શહેરો ,ઘણા દેશો પસાર કરી

જયારે કવિતા મારા ઘર પર પ્રવેશ કરે છે

એટલી થાકેલી હોય છે કે

મારા લખવાન ટેબલ પર

કોળા કાગળને કોળોજ છોડી દઇને

વિદાય થઇ જાય છે

અને કોઇ ફૂટપાથ પર જઇને

શહેરના સૌથી વયો વૃધ્ધ માણસ ની આંખોની પાંપણે

અશ્રુ બની ને

સૂઇ જાય છે

(ઉર્દૂ માંથી ગુજરાતીમાં અનુવાદ_વફા)

માં યાદ છે મને__બાબુ પટેલ

સળગતા સૂરજનાં ઊના ઊના વાયરા

ને વરસતા વ્યોમના ઘોર અંધકારમાં

કાદવની કેડીયે હાથ ઝાલી ચાલતાં

એ ખેતરનાં શેરઢા યાદ છે મને

માં યાદ છે મને

તમે ખોદીને વાવતા જુવાર કપાસિયા

ને ચાસને ખોતરતા હાથના પપીલા તારા

યાદ છે મને

અને યાદછે મને

અંકુર ઉગમતા એ ઉછળતા છોડવા

ને અંબર ને આંબવા મોટા થતા

પેલા પાકેલા પાકનં કૂણા કણસલા

ને પોંક ખવડાવતા એ ખરબચડા હાથ

એના સ્પર્શનાં ફૂવારા યાદ છે મને

અને યાદછે મને

એ અંધારી રાતના ઉના ઉના રોટલા

ને છલકાતી છાસની ખાટી મીઠાશ

અને નેહથી વરસતા એ મેઘની ભીનાશ

અને ઝળહળતી દીવીનો દિવ્ય પ્રકાશ

હજી યાદ છે મને

માં યાદ છે મને

હું ખુલી બારી માંથી નિહાળી રહી છુઁ કે, વ્રુક્ષો ભૂરા આકાશથી બચવા પ્રયત્ન કરી રહ્યાં છે.
તેમની શર્મીન્દગી એ છે કે એ એનાથી છૂટી શકતાં નથી.
એવ્રુક્ષો ત્યાં સુધી અન્ધાળામાં રહેશે જ્યાં સુધી બ્ધી જ વસ્તુઓ વિશ્રાંતિ માં આળોટશે.
ત્યાં સુધી એમણે એક બીજાને ઈશારાઓ કરતું રહેવાનું.
જેવી રીતે કાવતરાખોરો અલગ ફોન બૂથમાથી કરતા રહેછે.
મારો મિત્ર રાત્રિ કાળે અશ્રુ સારે છે.એ આ રીતે હરાયેલી ક્રાંતિ,અને ખોવયેલા ખેડુતો,અને ગુમ થયેલા કુટુંબોના ગમથી હળવાશ મેળવેછે.
મારા મિત્રે ઈન્સાનિયત સાથે હમદર્દી જાહેર કરીછે,જે સરકારના વર્તમાન અને ભૂતને પીડીત કરેછે.ઘણી બધી મુર્ખાઈઓ વિશે સાંભળીને એને ઊલ્ટી થઈ જાયછે.
એનો ગુસ્સો સંમોહનકારી છે,પણ એ રડવા માટે રાત્રિની રાહ જૂએછે.એને આશ્ચર્ય થાયછે કે ,કોને આ જેલમાથી બહાર કાઢી,મ્રુત અવસ્થા સુધી પીટવામા આવેછે.અને કેટલા નકામાઓ એક સોયના માથા ઉપર ન્રુત્ય કરેછે.
“અને એ જાણેછે કે રણમાં જે વસ્તુ પણ બાંધવામા આવે તે ઘણી જલ્દી રેતમા પરિવર્તીત થઈ જાય છે,”
અને આ એના રૂદનનુ બીજું કારણ છે
જે લોકો કરૂણાભર્યા શબ્દોને તરછોડીછે તે તેનુ અહો ભાગ્યહો.અને તેનું અહોભગ્ય હો જે વિદ્વતાને ગઁભીરતાથી લેતા નથી

(અંગ્રેજી પરથી અનુ._વફા)

માર્ટીના ન્યુબેરી:  63 વર્ષની માર્ટીના ન્યુબેરી અમેરિકાના,કેલીફોર્નિયા રાજ્યના હૉલીવૂડમાં પોતાના પતિ અને અત્યંત પ્રિય બિલાડી સાથે રહે છે.લેખન,વાંચનનાં શોખ સાથે ,શિક્ષણ ક્ષેત્રે પણ કામ કર્યું છે.

ચાર નવલથાઓ અને ઘણાં કાવ્ય ગ્રંથો આપ્યા છે.

ઘણા મીડિયા પ્રોજેકટમા  લખવાથી લઈને દિગદર્શન,ફોટોગ્રાફી વિ.ની ફરજ બજાવી છે.

ચાર વર્ષની ઉમરથી વાંચનની પ્રક્રિયામાં ડૂબેલી માર્ટીનાએ લખવાનું પણ ઘણી નાની ઉમરે શરૂં કરી દીધું હતું.એની અભિવ્યક્તિમાં  સ્વતંત્રતાઅને અન્યાય સામે ઝઝુમવાની તિવ્રતા અને બંડખોરી દ્રશ્યમાન છે. માનવતાવાદી દ્રષ્ટિકોણની પૂરસ્કર્તા છે.

અમેરિકાની સાહિત્ય આકાદમીઓ અને સાહિત્યિક ,વિવેચક વર્તૂળમાં  એનાં સાહિત્ય સર્જનો, હમેંશા ચર્ચાનો વિષય હોય છે.

માર્ટીનાં ને 1998માં .મેગેઝીન્સ ચોઈસ ,એડીટર્સ ચોઈસ પોએટ્રી ચેપબૂક એવોર્ડ’ AN APPARENT, APPROACHABLE LIGHT. કાવ્ય સંગ્રહ માટે ઇનાયત થયો હતો.

 માર્ટીના પોતાના વકતવ્યમાં સીધી સાદી ભાષામાં આગ ઝરતી સચ્ચાઈઓ વર્ણવી દે છે.  

કોઇ પણ યુગ મારા માટે પુરતો નથી,

મારા અંતને મારા આરંભકાળ પ્રતિ ખેંચવા માટે

ચકરાતાં વાદળોને એક સ્ત્રી વદી’મારા વહાલ સોયાને લપેટીલે’

મારા વસ્ત્રો એનાં રકતથી  તબોળ થઇ ગયાં છે

જો તું વર્ષા નહી બની શકે તો,હે પ્રિયે

વૃક્ષો નું રૂપ ધારણ કર

ફળદ્રુપતાથી સંતૃપ્ત,વૃક્ષો બની જા

જો તું વૃક્ષો નહીં બની શકે તો ,હે  મારા વ્હાલ

પાષાણ બની જા

ભીનાશથી સંતૃપ્ત,પથ્થર બની જા

હે મારા વ્હાલ તુ પથ્થર પણ ન બની શકે તો

ચન્દ્ર બની જા

પ્રિય જનનાં સ્વપ્નમાં,ચન્દ્ર બનીજા

પોતાના બાળકને આ રીતે એક સ્ત્રી વદી

એના જનાજામાં

ઘેરાવાની પરિસ્થિતિમાં એક અવકાશ બનીજા

જે એની શાશ્વતાને  નક્કર કરી દે છે

જકડાવાની પરિસ્થિતિમાં અવકાશ સમયમાં પરિવર્તન પામે છે

એ એની ગઇ કાલ અને આવતી કાલ માટે ઘણું મોડું છે

(ઘેરાવાની પરિસ્થિતિમાં)

જ્યારે હું મારી તલાશ કરતો હોઉં,અને બીજાને શોધી કાઢુ,

અને જયારે હું એમની તલાશ કરતો હોઉં

હું ફકત મારી વિયુકત જાત ને મળું છે

હું કોઇ વ્યક્તિ છું? કે ભીડ?

(“મુરલ” મેહમુદ દર્વીશનો કાવ્ય સંગ્રહ)

_મેહમુદ દર્વીશ(ફલસ્તીની અરબી કવિ. અંગ્રેજી પરથી અનુ._વફા)

રાતે ખોવાઇ જતા તારાઓ અને ઑફિસ-ટાઇમે આવતી દરિયાની ભરતી
દિવસભર આશાની જીવલેણ વાસનાઓ, ઉપર અને ઉપર જવાની -
અપરિચયની ચામડી પહેરીને આવ્યો હતો તારા શહેરમાં
હવે લોહી નીકળતું નથી , લેસ્બીઅનોના વિશ્વમાં
આમલેટ ટ્રાય કરતા ઘાસાહારીઓના પરાક્રમી દેશમાં
રાતો વપરાતી નથી અને વેનિલાની ખુશ્બૂથી પેટ ભરાઈ જાય છે.
કૉંક્રીટ ચાવતાં મશીનો અને
અટરલી બટરલી સંસ્કારી થઈ ગયેલા લક્ષ્મીબાજો
કેસેટની ધાર પર ઝૂલતાં અવસાદ ગીતો
જઠરમાં સીરોસીસ પાળતાં નવાં બાળકો
ઉપર જવાની રેસમાં નામો ભૂલી ગયાં છે -
હાડકાંઓનાં અક્ષાંશ-રેખાંશ માપતાં સફળ માણસો
તમારા એરકંડિશન્ડ મુલ્કમાં શૈશવ આવ્યું હતું કોઈ દિવસ ?
નાગી સ્ત્રીઓ, ભીની સ્ત્રીઓ, બહાર આવી ગયેલાં મૂળિયાંવાળી ખુશ્ક ઔલાદો,
ઇમ્પૉર્ટેડ ભાષા, કાયદેસર ગુસ્સો, ક્રોમિયમ પ્લેટેડ પ્રેમ,
ચુમ્બનોનો પુનર્જન્મ, શેરબજારમાં ખરીદાતી શાંતિના ભાવ.
સુખની નવી પરિભાષા શીખી ગયો છું તારા શહેરમાં
રેડિયો કંપનીના નિયૉની વિજ્ઞાપનનો પરાગ ઝરે છે
ખુલ્લા સ્મશાન પર અને ઝોંપડપટ્ટીના દેશ પર
જે ફિયેટના દરવાજાની બહાર શરૂ થાય છે
આજે આ શહેર મારું છે
કાગડાના માળામાં હું પણ ઈંડા મૂકતાં શીખી ગયો છું
હવે મારા દાંત સુંવાળા થઈ ગયા છે
મને ઠગાવાનો અપમાનબોધ રહ્યો નથી,
કારણ કે ટી.વી ના સ્ક્રીન ઉપર મેં મારો ચહેરો જોઈ લીધો છે.
સેકંડના લાલ કાંટાને હું સલામ કરું છું.
ઉપરની રેસમાંહું છેલ્લો છું

અને મારી આગળ કોઈ નથી..
“અને એક સાંજે હું ચાલ્યો જઈશધુમાડો પહેરીને…

ફક્ત બાલ્કનીના તડકામાં મારો સલ્ફ્યુરિક મિજાજ તરતો હશે…

ગુજરાતી સાહિત્યની બાલ્કનીમાં.

મેં લોકોને ચીંખો મારી મારીને કહ્યું:

હું ઈચ્છું છું કે , તમે મને શૂળીએ ચઢાવી દો !

એ લોકોએ ઉત્તર આપ્યો_

 ‘અમે તારું ખૂન અમારા માથે કેમ લઇએં ?’

મેં એમને વિનંતી કરી:

”જો તમે આ પાગલને શૂળી પર ન ચઢાવ્યો તો, તો શું

તમે તમારા પર ગૌરવ લઇ શકશો ?”

એમણે મારી વાત માની લીધી_

અને મને શૂળીએ ચઢાવી દીધો.

અને શૂળીએ મારા આત્માનાં ઉત્પાતને વેગ આપ્યો !

****************

જ્યારે હું ધરા અને આકાશની વચ્ચે  લટકતો હતો,

લોકોએ માથું ઉંચું કરી મને નિહાળ્યો,

 તેમનાં પર એક વિહવળતાની કેફિયત છવાયેલ હતી.

એનાં પહેલાં એમનાં માથાંઓ

એમના ચરણથી ઉપર ઉઠતાં ન હતાં,

તો એમનાંમાંથી એકે કહ્યું

’આ વ્યક્તિ કયા પાપનું પ્રાયશ્ચિત કરી રહ્યો છે?’

બીજાએ કહ્યું

તારા પરવરદિગાર (પરમાત્મા) ની કસમ! કે સાચું કહીદે_

તારા જાનની કુરબાર્ની આપવા ,તને કઇ વસ્તુએ પ્રોત્સાહિત કર્યો?

એના પછી ત્રીજો વદ્યો !

‘હે અજ્ઞાનતાનાં પૂતળા! શું તુ એ સમજી રહ્યો છે કે,

આ તૃચ્છ કિમત ,જે તુ અર્પી રહ્યો છે,

એનાથી દુનિયાની પ્રતિષ્ઠા  અને સન્માન તુ ખરીદી લેશે ?

છેવટે ચોથો બોલ્યો_

’જરા ગુંગા અનાથને તો જુઓ,જાણે એના પર કંઇ વીતીજ નથી.

અરે, કોઇ માનવી આવી આપત્તિનાં સમયે સ્મિત વેરી શકે ?

ત્યારે હું એમને ઉદ્દેશી બોલ્યો_

‘મારા સ્મિતને યાદ રાખો.,અને  એના વગર દરેક વસ્તુને તમારા માનસપટ પરથી વિસારીદો.

’નહું કોઇ પાપનું પ્રાયશ્ચિત કરી રહ્યો છું ,ન કોઇ કુરબાની આપી રહ્યો છું.

ન મને કોઇ માન સન્માનની ઈચ્છા છે,કે જેની સજા ભોગવું !’

’પરંતુ હું તરસ્યો હતો,એટલે મેં તમને વિનંતી કરી કે ,મને મારું રકત પીવડાવો.

શું કોઇ પાગલનાં માટે એના રકત વગર કોઇ સારું પીણું છે?જે એની તૃષા છિપાવી શકે?

ના એવું કોઇ પીણું નથી.

’હું ગુંગો હતો, એટલે મેં તમને કહ્યું કે મારા જખ્મોને મારી જબાન બનાવી દો.

‘હું તમારા રાત દિનના અંધકારમા કેદ હતો,

એટલે મેં મારા માટે એવો માર્ગ પસંદ કર્યો

જેનાં પર પ્રવાસ કરીને હું એવી મંઝીલ પર પહોંચી જાઉં

જે તમારી રાત્રિઓથી વધુ સુખદ હો.

અને ત્યાં જઇ રહ્યો છું,

જ્યાં મારાથી પહેલાં ઘણાં શૂળીએ ચઢેલ પહોંચી ચુક્યા છે.

પરંતુ એ વિચાર કદી પણ તમે તમારા હૃદયમાં ન લાવતા કે_

આ શૂળીએ ચઢનારનો સમુદાય તમારી શૂળીઓથી  ડરી ગયો છે.

એટલા માટે કે એતો અમારા ભાગ્યમાં લખાઇ ચુક્યું હતું કે

અમે.....

વિશ્વનાં વિવિધ પ્રદેશ,અને ઉચ્ચ આકાશના ના મધ્યમાં તમારાથી વધુ શક્તિ અને સામર્થ્ય

રાખવા વાળા જાલિમોનાં હથોથી શૂળીએ ચઢતાં રહીશું.

    _ખલીલ જિબ્રાન

(ઉર્દૂ પરથી અનુવાદ_વફા)

મીણનાં નગરને

આપણે ઓગળતા નહીં રોકી શકીએ

જંગલને દૂર દૂર મૂકી આવેલી

અવજની ભીંતોમાં વૃક્ષોનાં મૂળ ફરી ફૂટયાં છે

ત્યારે સમજાય છે કે

આકાશનાં ખાલીપણામાં

લીમડાની મહેકતી ડાળી ઝૂલે

એવી આપણી અપેક્ષા વ્યર્થ છે.

પાણીપોચા પથ્થરોને

સિમેન્ટનાં પ્લાસ્ટર કરવાથી

સમયની વિડંબના થઇ શકે

પરંતુ એથી ઊધઈનો પ્રશ્ન નથી ઉકલી જવાનો.

સપનાનાં કાટમાળમાંથી

અકિંતું કોઇ અમૂલ્ય મોતી

હાથ લાગી જવાની આશાએ

યુગો સુધી ફંફોસ્યા કરવાની

ક્રિયા છોડી દઇને

એટલું સમજી લેવું જરૂરી છે કે

સાતમાં પાટાળમાં

ભંડારી દીધેલા જૂગજૂગના તિખારા પર વળેલી રાખ

શેષનાગના ફૂફાડાથી ક્યારની ઉડી ગઇ છે

એટલેજ કહું છું

મીણનાં નગરને

આપણે ઓગળતા હવે નહીં રોકી શકીએ...

વસ્ત્ર સરી જશે એકેક

ત્વચા પણ સરી જશે

કયારેય તો કોઇ અડશે નહીં

લોહીના પાન બની જશે કો;ક નદી તીરે

કે જાણું નહીં(?)

જાણું નહીં એવું થશે _કદાચ

ક્યારેકતો તો જન્મક્ષણો ઉલ્લંઘી

ટેકરી ચાદર જેમ ખેંચી લાંબા થશું

કે

જલની સપાટી આઘી કરી જરી જરી

કમલ બ્હાર જુએ કૈં એવું કરી લૈશ

રસ્તે,તીરે જતી કો’ક

કિશોરીનાં ગાલ ચૂંટી લિયે આંખ

એ આ ક્ષણ..!

પોલાદના વૃક્ષમાં લગીર કંપન થાય નથાય

ને

મશ્કરી સમયની થઈ જાય મુજથી જરી

(‘અંગત’ પૃ_ 99 )

ચીંખતું ,લડતું,ઝઘડતું

કર્ફ્યુ

નારાઓ

કે આ બજારથી બહાર  નીકળ તુ

તારી આંખોમાં

રેતી ભરેલ છે

એવું લાગેછે

વર્ષોથી તેં નીંદ માણી નથી

તારાં હાડકાંઓમાં વિચારવાનું

અનુભૂતિ માટેનું

જેટલું ગંધક હતું

તે મૃતપાય છે

કોકોકોલા પેપ્સીનો રંગ

એમાં ભરાઇ ચૂકયો છે

હવે કોઇ પણ ઘટના ઉપર

બાનાવ ઉપર

પ્રશ્નો પર

નતું ચોંકે છે

ન કદી રડે છે

જયારે પણ જુઓ

મોર્ચાઓ,જલસઓ,તમાશાઓ

સચું કહે

ક્યારેક એકલો પણ હોય છે?

મોટા પણાનો ઘાતક રોગ

તારા તન મનને ભક્ષી રહ્યો છે

આ નગરતો

ચારો તરફથી ફેલાઈ રહ્યું છે

એના પહેલાં કે હવાઇ ગુબ્બારાઓની જેમ

 અચાનક ફાટીને

ટૂકડે ટૂકડાઓ થઇને વિખરાય જાય

ઓ નગર સાંભળ આપણે એવું કરીએ

દૂર જંગલને કોઇ શાંત કંદરામાં છુપાઇને  

પ્યાજની ગાંઠોને

છરીથી સમારી અનેં રડીએં

રડતાં રડતાં શાંત થઈને

એક ગાઢ નિદ્રામાં સરી પડીએ

ખૂબ ગાઢ નિંદ્રામાં પડી રહીએં

 _નીદા ફાઝલી

(શહર મેરે સાથ ચલેતો પૃ_18 )

અન્ધકારની સરહદ પરથી

લોહી નીંગળતા પડછાયાઓ

ચીસો પાડે

એકલતાની બખોલમાંથી

ઘવાયલા પડઘાઓ ત્રાડે

દોડો દોડો બચાવ દોડો

પાંસળીઓના પોલાણોમાં

રણગાડીનું  પૈડું તૂટે

કાટ ચઢેલી બંદુકોના ઢગલા ઉપર

ફૂલો ઉગે

ધગ ધગતા રણના અંતરમાં મહેક પ્રસરતી

આસપાસમાં રંગ રંગના પતંગિયાઓ

કરતા ઊડા ઊડ આમથી તેમ

પરંતુ હાથ ન આવે કોઇ

સંગીનોની અણીએ અણીએ

સૂરજ આંખો કાઢે

ખેતર વચ્ચે ગ્રામ કિશોરી

ઊભી ડૂંડા વાઢે

પવન ઝૂમતો જાય

સમય વિસમો ખાય

__આદિલ મન્સૂરી

(સતત પૃ.79)

રોજ એવું થાય,એવું થાય કે..

આ ખંડમાં બારીના સળિયાઓની પેલી પાર આઘે

ગંધમાં તરબોળ ટેકરીઓ અહીં સુઘું

પ્રિયાના આશ્લેષમાં પીગળી જતી

કોઇક કંપિતા તણા

લજ્જાળુ ઉચ્છ્વવાસો સમી

કઇં ઘાસની વિશ્ર ભમર્મર સાવ પાંસે પી લઉં આકંદ

લીલી ટોચથી પડતું મૂકીને

ટેકરીના ઢાળ પરથી દડુંદડું

કેડી થઇ પાછો ચડી લપસી પડું

ચોમેર તૃણશૈયા વિષે વિટળાઉં

રોમોરોમથી આતુર આળોટી પડું

આખી ય લીલી વેળ ઝંઝોડી દઉં

સંતાઉં લીલાકાચ ઘેઘૂર ઝૂંડમાં

ને કોઇ ઓચિંતી ઉડેલી દેવ ચકલી શો હવામાં ફરફરું..

ફરફરું બસ ફરફરું.

ને એટલે આઘે જઉં

 કે સાંજનો અંધાર ઉગે તોય

મારા નીડમા

કયારેય ના પાછો ફરું

        _રમેશ પારેખ

(કયાં_પૃ.95)

તરસને ફૂટી પાંખ

પાંખને આંખ

આંખ નામના ઝાંખા ઝાંખા કાગળ ઉપર

ફૂટી પતંગિયાની_ ભાત

ભાતમાં ભાત_ભાતના ડંખ

ડંખે ડંખે તડકા સળગે

ભૂરા કાળ કિલ્લા સળગે

નાભિ સળગે

તરસને ફૂટી આંખ

આંખને સાત સમંદર

સાત સમંદર ઝાંખા જાગે

ભૂરી ભૂરી ઝંખા જાગે

ગયા જનમનાં_નાભિ_ડૂબ્યાં કમળ પત્ર કંઇ જાગે....

                                          કંઇ વાગે..

ઢોલ નગારા, કાંસા વાગે

તળિયે ડૂબી હોડી જાગે

        નગરી જાગે

(પ્રાથમ્ય,પૃ.79)                  _જયદેક શુકલ

હું કોઇની કચરા પેટી બની ગયો છું?

હું કોઇની કચરા પેટી બની ગયો છું?

મેં કોઇને કચરા પેટીમાં નાંખ્યો છે ?

કોઇ કોઇને કચરાપેટીમા નાંખતું હોય ત્યારે

ભલે મૂક પણ સંમતિ આપી છે?

હું રૂપી કચરાપેટીમાં કચરો ભેગો થયો હોય ,

ત્યારે મેં એને સલામત જગ્યાએ નાંખી દીધો છે

કે કચરા પેટી ઉભરાવવ દીધી છે ?

કે મેં કચરાપેટી રાખીજ નથી ?

જેથી મારું અસ્તિત્વ કચરાપેટી જેવું

બની ગયું છે ?

હું તો જોતોજ રહ્યો કયાંથી આટલું બધું ઉલેચાવા માંડ્યુ ?

_રામપ્રસાદ દવે

રેતીને
જો
આસાનીથી ઓગાળી શકાય
તો સહરાનું રણ
એટલાંટિક સમુદ્રની હરીફાઈ કરી શકે
અને કદાચ જીતી પણ જાય!

પાણીની જો ઢગલી કરી શકાય
તો એટલાંટિક સમુદ્ર
હિમાલયની હરીફાઈ કરી શકે
અને કદાચ જીતી પણ જાય!

પણ, સબૂર!
અશક્ય પાછળની
એ આંધળી દોટના ઉધામા પછી શું?
એક ડહોળો દરિયો, અને
એક પાણીપોચો પર્વત?!

ચંદ્રેશ ઠાકોર
ડેટ્રોઈટ

 

અંતિમ રાત્રિ_ અમજદ ઈસ્લામ(ઉર્દૂ કવિ)

કોઇ પણ પગરવ નું નિશાન નથી,
તેજ દર્દ, પ્રતીક્ષા,રાત્રિનો અંતિમ સમય
 હવા ગલીઓમાંથી
શર્મીલી થઇને પસાર થઇ ગઇ
કે આજે પણ તે કોઇ સુગંધ લાવી ન શકી
તારલાઓ આકાશના આંગણે
વિખરાય રહ્યા છે,
હૃદયમાં એકાંત ઉતરી રહ્યું છે,
એક વર્તુળ ખેંચાઇ રહ્યું છે
અને વર્તુળમા અંધકાર
કોઇ દિશા પ્રતિ માર્ગ નથી જતો
 કોણ ધરાને વદે કે
મારી સાથે વાત તો કર
શિરાઓને આ એકાંત
વિચ્છેદ ન કરી નાંખે

(આઝાદ ઉર્દૂ નઝમ અનુ.વફા)

રંગ ઘોળ્યો, દીલડું ડહોળી
ભરી પીચકારી એમાં બોળી.
પણ-
રમવી કોની સંગમાં હોળી ?

આજ તો,
મારેય છે રંગા’વું,
પીચકારીએ છે છંટા’વું
સંગે રમી
રંગે રમી
દીલડું મારેય છે બહેલા’વું !

ઉરના કો એકાંતે
આવી ‘એ’ લઈ પીચકારી
રંગી દીઘો
ભીંજવી દીઘો
મને એના કસુંબલ રંગથી !

ત્યારથી-
એ રંગરાગમાં
એની સંગમાં
આજ લગી રંગાયેલ છું !!

- ચીમન પટેલ ‘ચમન’

બરફના ડુંગરા ખડકતો
આ ઝંઝાવાત કયારે અટકશે
કોને ખબર
મેન હટ્ટન ગાર્મેંટ ડિસ્ટ્રિકની
સાઇડ વૉક પરઆખી દુનિયાનાં
કપડાં સીવતાં સીવતાં
 કાળમીંઢ સમયના હાથે
પથ્થર થઇ ગયેલો દરજી
તેની કટાય ગએલી સોયથી
પહેરણ સીવી આપે
તેની રાહ જોતો
આ ઉઘાડ દેહી હબસી
પોતાના ઘેર પહોંચવાનો
રસ્તોજ ભૂલીલી ગયો છે.
___આદિલ મન્સૂરી

(મળે ન મળે_ 320)

જૂઠ બોલતા હૈ બાપુ! કે રામ તુ બોલા,
તુ તો નાથુરામ!નાથુરામ.!થાબોલા  (અજ્ઞાત)

દરવાજાને

_ સેગુઆન એકીનલોલુ(આફ્રો અમેરિકન અંગ્રેજી કવિ)

મને લોહી વિષે, કશું ન કહો.,ગુરુ!
જે મેં જોયું છે,
એને હું ભૂલી શકતો નથી,
મને યુધ્ધ વિષે કંઇ ન કહો,
મારી એકલતા માટે!
હું સોગંદ ખાઇને કહું છું,
રકતપાતની વિગતો થી મને વંચિત રાખો.
એ મોટી શરમ છે,
 કે માણસ મરે છે,
એવા કારણો સર
 જેનાથી તે પરિચિત નથી,
 મને તમારું પુરાણ સુણાવો નહીં,
હું એ સમુદ્રોને પાર કરી ચુકયો છું,

મને મૃત્યુ વિશે કંઇ ન કહો ,ગુરુ !
જે પણ પરિસ્થિતિ આવશે
 હું ડરતો નથી,
મને પીડાઓ વિષે ના કહો,
જે મારા હૈયામાં અંકિત છે,
હું સોગંદ ખાઇ શકું,
કે જે મારા હાડકાઓમાં છે,
મને એ દર્દનાક વિગતોથી વંચિત રાખો,
એ ઘણું શરમનાક છે
 કે આવી વેદનાઓ જોવી પડે છે,
આનંદની ક્ષણો વચ્ચે,
પ્રેમનાં હૈયામાં આટલી નફરત ?
મને મૃત્યુ વિષે કંઇ ન કહો હે ગુરુ !
મને જીવન વિષે કહો.

(સેગુઆન એકીનલોલુની અંગ્રેજી કવિતાનો અનુવાદ:વફા)

સેગુઆન લોલુ અમેરિકાના પોટલેંડ,ઓરેગનમાં રહેતો આફ્રો અમેરિકન કવિ,ગીત લેખક છે. ત્રણ કાવ્ય સંગ્રહો,એક નવલકથા અને સ્ટેજ પર ગવાયેલી બે જીવંત સીએડીઓ વિ. પ્રકાશિત થઇ ચુકયું છે.એ ગિતાર,આફ્રિકી સંગીત વાદ્ય સાથે પોતાના ગીતો ગાય છે. વિશ્વનાં પુસ્તક મેળામાં એ પોતાની રચનાઓ રજુ કરી ચુકયા છે.